زبان و ادبیات فارسی (پایۀ دهم متوسطۀ دو)

9- درس دوم (از آموختن، ننگ مدار) + حذف به قرینۀ لفظی و معنایی

م. شیخ‌الاسلامی | شنبه بیست و ششم مهر ۱۳۹۹ | 18:20

رفقا سلام! حتماً پست قبلی را (مربوط به کلیله و دمنه) در جزوۀ فارسی نوشته باشید؛ سپس پست زیر را وارد جزوه کنید. بسیار ممنونم. 

 

قابوس نامه >>> عنصر المعالی کیکاوس بن اسکندر بن قابوس بن وشمگیر بن زیار >>> در قرن پنجم >>> کتابی برای پسرش گیلان شاه >>> چهل و چهار باب و توجه به مسایل مختلف زندگانی و هنر و شغل و آداب و رسوم >>> به سبک نثر مرسل یا ساده >>> نصیحت نامه یا پندنامه

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

توجّه: بر اساس روش کدگذاری توضیحات را داخل جزوه بنویسید.

«از آموختن ننگ مدار... تا از ننگ رسته باشی»

1- ننگ: شرم، خجالت/ 2- توانی: می توانی/ 3- میاسا: از مصدر آسودن؛ آسوده مباش/ 4- نمای: نشان بده/ 5- نمودی: نشان دادی/ 6- نموده: نشان داده/ 7- به زبان دیگر مگو و به دل دیگر مدار: سعی کن دل و زبانت یکی باشد/ 8- گندم نمای جو فروش: کنایه از انسان دو رو و ریاکار و ضرب المثل است/ 9- داد از خویشتن بده: انصاف و عدل داشته باش و یادآور حاسبوا قبل أن تحاسبوا/ 10- داد از خویشتن بدهد: انصاف داشته باشد/ 11- از داور مستغنی باشد: نیازی به داوری و قضاوت دیگران ندارد/ 12- تیمار: غم خوردن/ 13- اثر: نشانه/ 14- پیدا مکن: آشکار مکن/ 15- فعل: رفتار، حرکت/ 16- بدان کوش: در آن جهت و راهی تلاش کن/ 17- محال: اندیشۀ باطل و بیهوده/ 18- از حال و نهاد خویش بنگردی: از ذات و سرشت و اصل خودت روی برنگردانی و کنایه است/ 19- از جای نشوند: دگرگون نشوند، تغییر نکنند و کنایه است/ 20- مشمر: به حساب نیاور/ 21- نومیدی: نا امیدی/ 22- بسته دان: وابسته بدان/ 23- رنج: تلاش/ 24- ضایع مکن: بی ارزش و بیهوده در نظر نگیر/ 25- به سزا: به شایستگی/ 26- خاصّه: به ویژه/ 27- قرابت: نزدیکان/ 28- طاقت باشد: در توان است/ 29- حرمت: احترام/ 30- مولع: ولع نداشته باش، حریص نباش، وابسته نباش/ 31- اگر از بیگانه ناایمن شوی زود به مقدارناایمنی، خویش را از وی ایمن گردان: اگر از طرف دشمن احساس خطر کردی، به همان میزان که احساس خطر کردی، برای خود امنیت ایجاد کن (به فکر دفاع از خود باش)/ 32- رسته: رها شده

***

* حذف به قرینۀ لفظی: 

الف. هم نشین نیک بهتر از تنهایی است و تنهایی بهتر از هم نشین بد. یعنی هم نشین نیک بهتر از تنهایی است و تنهایی بهتر از هم نشین بد [است]

* حذف به قرینۀ معنوی یا معنایی: 

الف. آرزو گفت: «از نمایشگاه کتاب چه خبر؟» یعنی آرزو گفت: «از نمایشگاه کتاب چه خبر [داری]؟»

 

؟- نوع حذف را در جملات زیر مشخص کنید.

1- نومیدی را در امید بسته دان و امید را در نومیدی.

2- به هر نیک و بد زود شادان و اندوهگین مشو.

3- همه کس را به سزا، حق شناس باش؛ خاصّه قرابت خویش را. 

4- گفت: جان پدر! تو نیز اگر بخفتی به از آن که در پوستین خلق افتی.

5- من اینجا چون نگهبانم تو چون گنج.

 

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

پ. ن: توجهی هم به آرایه های ادبی بیشتر و نکات دستوری متن درس دوم داشته باشید. (نیازی به نوشتن تمام آرایه های ادبی یا نکات دستوری نیست. فقط چند بار متن را بخوانید و خود را به لحاظ آرایه و دستور هم محک بزنید) آرایه هایی مثل تضاد، مراعات نظیر، تشبیه و... و نکات دستوری مثل تعداد جمله، نهاد، مفعول، متمم، قید و... . در کلاس برخط، همزمان، نیم نگاهی هم به آرایه های ادبی و نکات دستوری خواهیم داشت. 

درس_دوم

از_آموختن_ننگ_مدار

8- حکایت درس اوّل

م. شیخ‌الاسلامی | شنبه بیست و ششم مهر ۱۳۹۹ | 17:21

رفقا سلام، لطفاً مطالب زیر را داخل جزوۀ فارسی بنویسید. حکایت صفحۀ هفده: 

کلیله و دمنه >>> از سانسکریت (پنجه تنتره و در پنج باب) به وسیلۀ برزویۀ طبیب به پهلوی (ایران باستان) ترجمه شد >>> از پهلوی به عربی (در آغاز اسلام) به وسیلۀ عبدالله بن مقفع >>> سپس به دستور نصر بن احمد سامانی به نثر دری نوشته شد و رودکی آن را در حدود 42 بیت در قرن چهارم به صورت منظوم برگرداند >>> در اوایل قرن ششم (536) به وسیلۀ نصرالله منشی برگردان بسیار خوبی صورت گرفت که همین کلیله و دمنه است >>> داستان های بیدپای و انوار سهیلی دو اثری است که از کلیله و دمنه تقلید کردند >>> فایل (fable) داستانی که از زبان حیوانات باشد و به دو دلیل از فابل استفاده می کردند: 1- مخاطب خردسال بود 2- مخاطب توان پذیرش انتقاد را نداشت

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

توجّه: از روش کدگذاری متون منثور کتاب فارسی را پیش خواهیم برد.

«پیرایۀ1 خرد2؛ در آبگیری3 سه ماهی بود: دو حازم4 و یکی عاجز5... می دوید تا گرفتار شد.39»

1- پیرایه: زینت/ 2- خرد: عقل (پیرایۀ خرد: اضافۀ تشبیهی)/ 3- آبگیر: برکه/ 4- حازم: دوراندیش/ 5- عاجز: ناتوان و در این حکایت متضاد حازم/ 6- قضا: سرنوشت، اتفاقی/ 7- صیاد: در این حکایت یعنی ماهیگیر/ 8- میعاد: قرار و پیمان/ 9- حزم: دوراندیش/ 10- زیادت: بیشتر/ 11- بارها: چند بار، چند دفعه/ 12- دست برد زمانۀ جافی: دست درازی یا حمله یا ظلم روزگار جفاکار و ستم کار (جافی: ستمکار)/ 12- سبک: بلافاصله/ 13- روی به کار آورد: شروع به کار کرد/ 14- جانب: پهلو و جهت/ 15- برفور: سریع/ 16- هر دو جانب آبگیر: یعنی یکی راه ورود و یکی هم راه خروج برکه/ 17- ذخیرت: ذخیره/ 18- تجربت: تجربه/ 19- بهره: قسمت و نصیب/ 20- فرجام: عاقبت/ 21- حیلت: چاره و راهکار و اندیشه و تدبیر/ 22- هرچند تدبیر در هنگام بلا فایده ندهد: هرچند که چاره اندیشی به هنگام گرفتاری فایده ای ندارد/ 23- منافع: سودها/ 24- نومید: نا امید/ 25- مکاید: جمع مکیدت به معنی مکر و حیله (دفع مکاید دشمن تأخیر صواب نبیند: در دور کردن مکر و حیلۀ دشمن درست نیست که درنگ و مکث و صبر کرد و بلافاصله باید مکر دشمن را دفع کرد)/ 26- ثبات: پایداری و ایستادگی/ 27- خردمند: دارای خرد/ 28- خویشتن مرده کرد: خود را به مردن زد/ 29- صورت شد: به نظرش آمد/ 30- حیلت: چاره و راهکار و ترفند/ 31- احوال: جمع حال/ 32- غالب: مسلّط و چیره/ 33- عجز: ناتوانی/ 34- افعال: جمع فعل، کارها/ 35- مدهوش: متحیّر و متعجّب/ 36- پای کشان: لنگان لنگان/ 37- فراز: بالا/ 38- نشیب: سرازیری/ 39- گرفتار شد: به دام افتاد

پیرایۀ_خرد

7- شرح باقی ابیات درس یکم- بخش پایانی (چشمه)

م. شیخ‌الاسلامی | جمعه هجدهم مهر ۱۳۹۹ | 23:45

11- زین نمط آن مست شده از غرور     /     رفت و ز مبدأ چو کمی گشت دور

12- دید یکی بحر خروشنده ای     /     سهمگنی، نادره جوشنده ای

- نمط: روش/ مبدأ: محل شروع/ بحر: دریا/ سهمگن: ترسناک/ نادره: بی نظیر

- مست شده: کنایه از سرخوش و خوش حال/ تکرار صامت ن در بیت دوم و مصوت کوتاه ــِـ

- آن مست شده از غرور، از این نمط رفت و چو [او] کمی از مبدأ دور گشت. [چشمه] یک بحر خروشنده ای [را] دید [که] [آن بحر] سهمگن [و] نادره جوشنده [بود] یا [چشمه] یک بحر خروشنده، سهمگن، نادره جوشنده ای [را] دید.

- غرور و دور/ خروشنده و جوشنده

 

13- نعره برآورده فلک کرده کر     /     دیده سیه کرده شده زهره در

- نعره: فریاد/ زهره: کیسۀ صفرا

- کر کردن فلک: کنایه از صدای زیاد/ سیاه کردن دیده: کنایه از خشمگین شدن/ زهره در بودن: کنایه از ترسناک بودن

- [بحر] نعره [را] برآورده، [گوشِ] فلک [را] کر کرده، دیده [را] سیه کرده، زهره در شده.

- کر و در

 

14- راست به مانند یکی زلزله     /     داده تنش بر تن ساحل یله

- راست: درست، عیناً/ یله: آزاد و رها/ یله دادن: تکیه دادن

- تشبیه دریا به زلزله/ تن ساحل: اضافۀ استعاری

- راست، به مانندِ یکی زلزله، تنش [را] بر تن ساحل یله داده. 

- زلزله و یله

 

15- چشمۀ کوچک چو به آن جا رسید     /     وان همه هنگامۀ دریا بدید

16- خواست کزان ورطه قدم درکشد     /     خویشتن از حادثه برتر کشد

- هنگامه: غوغا/ ورطه: هلاکت

- تشخیص در بیت 15/ قدم در کشیدن: کنایه از دور شدن/ برتر کشیدن: کنایه از نجات دادن

- چو چشمۀ کوچک به آن جا رسید، و از آن همه هنگامۀ دریا [را] بدید، [چشمه] خواست که از آن ورطه قدم [را] درکشد، خویشتن [را] از حادثه برتر کشد.

- رسید و بدید/ در و برتر کلمات قافیه و کشد ردیف

 

17- لیک چنان خیره و خاموش ماند     /     کز همه شیرین سخنی گوش ماند

- خیره: حیران

- شیرین سخن بودن: حس آمیزی/ گوش: مجاز از شنیدن/ گوش ماندن: کنایه از ساکت شدن

- لیک، [چشمه] چنان خیره و خاموش ماند، که از همه شیرین سخنی گوش ماند

- خاموش و گوش/ ماند

6- شرح ابیات درس اول (قسمت دوم)

م. شیخ‌الاسلامی | یکشنبه سیزدهم مهر ۱۳۹۹ | 22:24

5- چون بگشایم ز سر مو شکن / ماه ببیند رخ خود را به من

- شکن: پیچ و خم زلف

- مو: استعاره از آب/ شکن: استعاره از موج/ مراعات نظیر بین سر و مو و شکن و رخ

- [چشمه گفت:] چون [من] از سر مو شکن [را] بگشایم، ماه رخ خود را به من ببیند.

 

6- قطرۀ باران که در افتد به خاک / زو بدمد بس گهر تابناک

- گهر: گوهر، مروارید، سنگ قیمتی

- گهر: استعاره از گل و گیاه/ مراعات نظیر بین خاک و باران/ خاک: مجاز از زمین

- قطرۀ باران که به خاک درافتد، بس گهر تابناک از او بدمد.

 

7- در بر من ره چو به پایان برد / از خجلی سر به گریبان برد

- خجلی: شرم، خجالت کشیدن/ گریبان: یخۀ لباس

- راه به پایان بردن: کنایه از همراهی/ سر به گریبان بردن: کنایه از خجالت/ سر و بر و در جناس ناهمسان یا ناقص اختلافی

- چو در بر من، راه [را] به پایان برد، از خجلی سر [را] به گریبان برد

 

8- ابر ز من حامل سرمایه شد / باغ ز من صاحب پیرایه شد

- حامل: حمل کننده/ پیرایه: زیور و زینت

- سرمایه: استعاره از باران/ پیرایه: استعاره از گل و گیاه/ سرمایه دار شدن ابر و صاحب پیرایه شدن باغ: تشخیص

- ابر از من حامل سرمایه شد، باغ از من صاحب پیرایه شد.

 

9- گل به همه رنگ و برازندگی / می کند از پرتو من زندگی

- برازندگی: شایستگی، لیاقت/ پرتو: نور

- زندگی کردن گل: تشخیص/ تکرار صامت گ

- گل با همۀ رنگ و برازندگی از پرتو من زندگی می کند.

 

10- در بن این پردۀ نیلوفری / کیست کند با چو منی همسری؟

- بن: ته، ریشه، انتها، زیر/ نیلوفری: منسوب به نیلوفر، آبی رنگ/ همسری: برابری

- پردۀ نیلوفری: استعاره از آسمان/ پرسش انکاری در بیت

- چه کسی در بن این پردۀ نیلوفری هست [که] با چو منی همسری کند.

5- نیما یوشیج و شرح ابیات درس اوّل (چهار بیت اوّل)

م. شیخ‌الاسلامی | پنجشنبه سوم مهر ۱۳۹۹ | 20:55

رفقا سلام. خوبید؟

لطفاً مطالب زیر را داخل جزوۀ فارسی یادداشت کنید:

نگاهی به زندگی و آثار نیما یوشیج (لطفاً این بخش را با خودکار آبی بنویسید): «علی اسفندیاری متخلّص به نیما یوشیج بنیان گذار شعر نو است که در سال 1276 شمسی در دهکدۀ یوش از توابع نور مازندران به دنیا آمد و در سال 1338 شمسی بر اثر بیماری ذات الریه در تهران از دنیا رفت. نیما کودکی را در دامان طبیعت گذراند و زندگی شبانی داشت. او در روستای خود خواندن و نوشتن را در مکتب خانه نزد ملای ده آموخت. سپس در دوازده سالگی با خانواده اش به تهران آمد و بعد از گذراندن دورۀ دبستان برای فراگیری زبان فرانسه به مدرسۀ سن لویی رفت و با معلمی دلسوز به نام نظام وفا آشنا شد. همین موضوع او را به دنیای شعر و شاعری کشاند. او ابتدا به شیوۀ کهن خصوصاً سبک خراسانی و سپس به دلیل آشنایی با زبان و ادبیات فرانسه به طرز نو روی آورد. برخی از آثار نیما عبارتند از: قصۀ رنگ پریده، ای شب، افسانه (که این اثر فضای تازه ای در شعر فارسی پدید آورد)، خانوادۀ یک سرباز، دو نامه و...»

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ  

1- گشت یکی چشمه ز سنگی جدا  /  غلغله زن، چهره نما، تیزپا

- غلغله زن: پر شور و هیجان و غوغا کنان/ تیزپا: تندرو، سریع

- سنگ و چشمه: مراعات نظیر/ چهره نما بودن: کنایه از خودنما بودن و خود را نمایش دادن/ تشخیص در بیت

- یکی چشمه از سنگی، غلغله زن، چهره نما، تیزپا جدا گشت.

- جدا و تیزپا کلمات قافیه      ردیف: وجود ندارد.

 

2- گه به دهان بر زده کف چون صدف  /  گاه چو تیری که رود بر هدف

- هدف: سیبل یا نشانۀ تیر/ صدف: نوعی جانور آبزی و در بعضی از انواع آن مروارید پرورش می یابد.

- تشبیه چشمه به صدف و تیر (چشمه مانند صدف... چشمه مانند تیر)/ جناس ناقص اختلافی یا ناهمسان: صدف و هدف/ تشخیص در بیت/ کف به دهان شدن: کنایه از عصبانیت و خشم/ مراعات نظیر بین تیر و هدف و بین دهان و کف

- گاهی [چشمه] همچون صدف به دهان کف [را] بر زده، گاهی [چشمه] همچون تیری بر هدف رود.

- صدف و هدف کلمات قافیه     ردیف: ندارد

 

3- گفت درین معرکه یکتا منم  /  تاج سرِ گلبن و صحرا منم

- معرکه: میدان جنگ/ یکتا: یگانه/ گلبن: بوتۀ گل

- مراعات نظیر: سر و تاج و گلبن و صحرا/ معرکه: استعاره از دنیا یا هیاهوی دنیا/ تشبیه: چشمه به تاج/ کنایه: تاج سر بودن = بزرگ و مافوق بودن

- [چشمه] گفت: من در این معرکه یکتا هستم (م= هستم)، من تاج سر گلبن و صحرا هستم.

- یکتا و صحرا کلمات قافیه            ردیف: منم

 

4- چون بدوم سبزه در آغوش من  /  بوسه زند بر سر و بر دوش من

- چون: هنگامی که/ دوش: کتف، شانه

- بوسه زدن: کنایه از عزیز و دوست داشتنی شمردن/ تشخیص در بیت/ در و بر و سر: جناس ناقص اختلافی یا ناهمسان/ مراعات نظیر بین سر و دوش و آغوش

- [چشمه گفت] چون [من] بدوم، سبزه در آغوش من، بر سر و بر دوش من بوسه زند.

- آغوش و دوش کلمات قافیه      ردیف: من

 

شرح ابیات ادامه دارد...

 

* پ. ن. 1: شرح و تحلیل کامل ابیات فوق بماند برای کلاس مان.

* پ. ن. 2: استفاده از مطالب وبلاگ برای تمام رفقای بازدید کننده آزاد است. اگر نسبت به مطالب نگاه جدید و نقدی هم داشتید حتماً در میان بگذارید.

شرح_ابیات_درس_یکم

چشمه

نیما_یوشیج

  • صفحه اصلی
  • آرشیو وبلاگ
  • عناوین نوشته ها
آرشیو وب
  • فروردین ۱۴۰۰
  • اسفند ۱۳۹۹
  • بهمن ۱۳۹۹
  • دی ۱۳۹۹
  • آذر ۱۳۹۹
  • آبان ۱۳۹۹
  • مهر ۱۳۹۹
  • شهریور ۱۳۹۹
  • مرداد ۱۳۹۹
برچسب ها
  • ستایش_فارسی_دهم (2)
  • به_نام_کردگار (2)
  • عطار (2)
  • چشمه (1)
  • ایهام (1)
  • تضمین (1)
  • درس شانزدهم (1)
  • گردآفرید (1)
  • نیما_یوشیج (1)
  • مثنوی_معنوی (1)
  • درس_سوم (1)
  • تحلیل_درس_به_درس (1)
  • فارسی_پایۀ_دهم (1)
  • چاپ_جدید (1)
  • دانلود_کتاب_فارسی_دهم (1)
  • حکایت (1)
  • آغاز (1)
  • شرح_ابیات_درس_یکم (1)
  • درس_دوم (1)
  • پیرایۀ_خرد (1)

B L O G F A . C O M

تمامی حقوق برای زبان و ادبیات فارسی (پایۀ دهم متوسطۀ دو) محفوظ است .