5- چون بگشایم ز سر مو شکن / ماه ببیند رخ خود را به من
- شکن: پیچ و خم زلف
- مو: استعاره از آب/ شکن: استعاره از موج/ مراعات نظیر بین سر و مو و شکن و رخ
- [چشمه گفت:] چون [من] از سر مو شکن [را] بگشایم، ماه رخ خود را به من ببیند.
6- قطرۀ باران که در افتد به خاک / زو بدمد بس گهر تابناک
- گهر: گوهر، مروارید، سنگ قیمتی
- گهر: استعاره از گل و گیاه/ مراعات نظیر بین خاک و باران/ خاک: مجاز از زمین
- قطرۀ باران که به خاک درافتد، بس گهر تابناک از او بدمد.
7- در بر من ره چو به پایان برد / از خجلی سر به گریبان برد
- خجلی: شرم، خجالت کشیدن/ گریبان: یخۀ لباس
- راه به پایان بردن: کنایه از همراهی/ سر به گریبان بردن: کنایه از خجالت/ سر و بر و در جناس ناهمسان یا ناقص اختلافی
- چو در بر من، راه [را] به پایان برد، از خجلی سر [را] به گریبان برد
8- ابر ز من حامل سرمایه شد / باغ ز من صاحب پیرایه شد
- حامل: حمل کننده/ پیرایه: زیور و زینت
- سرمایه: استعاره از باران/ پیرایه: استعاره از گل و گیاه/ سرمایه دار شدن ابر و صاحب پیرایه شدن باغ: تشخیص
- ابر از من حامل سرمایه شد، باغ از من صاحب پیرایه شد.
9- گل به همه رنگ و برازندگی / می کند از پرتو من زندگی
- برازندگی: شایستگی، لیاقت/ پرتو: نور
- زندگی کردن گل: تشخیص/ تکرار صامت گ
- گل با همۀ رنگ و برازندگی از پرتو من زندگی می کند.
10- در بن این پردۀ نیلوفری / کیست کند با چو منی همسری؟
- بن: ته، ریشه، انتها، زیر/ نیلوفری: منسوب به نیلوفر، آبی رنگ/ همسری: برابری
- پردۀ نیلوفری: استعاره از آسمان/ پرسش انکاری در بیت
- چه کسی در بن این پردۀ نیلوفری هست [که] با چو منی همسری کند.